Onterving en legitieme portie

Feiten en fictie over onterving

Erfrecht reguleert de verdeling van bezittingen van een overleden persoon onder zijn of haar erfgenamen. Onterving en de legitieme portie zijn belangrijke leerstukken in boek 4 van het Burgerlijk Wetboek. In dit artikel zullen we dieper ingaan op wat onterving en de legitieme portie inhouden en hoe deze aspecten een rol spelen in de Nederlandse erfrechtpraktijk.

Wat is onterving?

Onterving is het proces waarbij een erflater ervoor kiest om een erfgenaam uit te sluiten van het erven van zijn of haar nalatenschap. Dit kan om verschillende redenen gebeuren, zoals persoonlijke conflicten of onenigheid binnen de familie. Of de wens om een bepaald persoon te bevoordelen ten koste van anderen. Onterven kan dus.

Onterving kan expliciet (noemen in een testament) of impliciet (niet noemen in een testament). In Nederland heeft de erflater het recht om zelf te bepalen wie wel en wie niet erft, maar er zijn wettelijke beperkingen in de vorm van de legitieme portie. Onterving is dus eigenlijk meer een academisch vraagstuk.

Legitieme portie: bescherming van kinderen

De legitieme portie is een vorderingsrecht dat de kinderen van de overledene beschermt, zelfs als ze zijn onterfd. Dit recht is bedoeld om ervoor te zorgen dat kinderen niet volledig van de erfenis kunnen worden uitgesloten. De legitieme portie geeft aan de kinderen het recht om een minimumbedrag op te eisen, zelfs als ze niet in het testament zijn opgenomen.

In de wet is dit als volgt omschreven.

"Artikel 4:63 BW: De legitieme portie van een legitimaris is het gedeelte van de waarde van het vermogen van de erflater, waarop de legitimaris in weerwil van giften en uiterste wilsbeschikkingen van de erflater aanspraak kan maken."

Het is belangrijk op te merken dat andere erfgenamen, zoals broers en zussen, geen recht hebben op de legitieme portie. Kleinkinderen kunnen bij plaatsvervulling, wanneer bijvoorbeeld hun ouder is vooroverleden, wel aanspraak maken op de legitieme portie.

Voorwaarden voor opeising van de legitieme portie

Om de legitieme portie op te eisen, moeten erfgenamen aan bepaalde voorwaarden voldoen:

• Het recht om de legitieme portie op te eisen verjaart na vijf jaar na het overlijden van de erflater.
• De erfgenamen moeten een vordering tot opeising van de legitieme portie indienen bij de executeur of de erfgenamen binnen vijf jaar na het overlijden van de erflater.
• De legitieme portie kan niet worden opgeëist als de erfgenaam afstand heeft gedaan van zijn of haar erfrecht of als er andere redenen zijn die dit recht uitsluiten.

"Artikel 4:64 BW: De legitieme portie van een kind van de erflater bedraagt de helft van de waarde waarover de legitieme porties worden berekend, gedeeld door het aantal in artikel 10 lid 1 onder a genoemde, door de erflater achtergelaten personen."

Conclusie

Onterving en de legitieme portie zijn belangrijke aspecten van het Nederlandse erfrecht. Hoewel de erflater in principe het recht heeft om zijn of haar nalatenschap naar eigen goeddunken te verdelen, worden afstammelingen van de overledene door de legitieme portie tegen volledige uitsluiting beschermd. Dit waarborgt een zekere mate van rechtvaardigheid en zekerheid in erfrechtelijke kwesties en voorkomt onterechte benadeling.

Noemenswaardig is nog dat de legitieme portie een controversieel leerstuk is waar in de wetenschap en rechtspraktijk verschillend over wordt gedacht. De legitieme portie ligt steevast onder vuur en niet uitgesloten wordt dat deze op enig moment komt te verdwijnen.

Het is van groot belang dat mensen die betrokken zijn bij erfrechtelijke geschillen, of het nu om onterving of de legitieme portie gaat, juridisch advies inwinnen om hun rechten en verplichtingen volledig te begrijpen en te beschermen.

Gepubliceerd op 30 september 2023

Klaas Zondervan

Bekend van 'De Erfgenaam' op RTL4