Erfgenamen zonder testament

Het versterferfrecht in Nederland verwijst naar de wettelijke regels die van toepassing zijn op (de afwikkeling van) een nalatenschap wanneer de overledene geen testament heeft opgesteld.

Wie zijn de erfgenamen?

Artikel 4:10 van het Burgerlijk Wetboek bepaalt wie er erft en in welke volgorde. We noemen dit ook wel het parentele stelsel. Zolang er erfgenamen zijn in een bepaalde groep, komt men niet toe aan een van de andere groepen.

In chronologische volgorde:

de echtgenoot en kinderen van de overledene
diens ouders en broers en zussen
diens grootouders en afstammelingen (ooms/tantes/neven/nichten)
diens overgrootouders en afstammelingen (grootouders/ooms/tantes/neven/nichten)

Als er geen testament is en de overledene had een echtgenoot en kinderen, dan bepaalt de wet dat de nalatenschap naar de echtgenoot gaat. De kinderen hebben dan wel recht op een gelijk erfdeel, maar krijgen dat in de vorm van een geldbedrag dat ze pas ontvangen na het overlijden van de echtgenoot. In het Burgerlijk Wetboek heet dit leerstuk de wettelijke verdeling.

Plaatsvervulling

Met betrekking tot kinderen, broers en zussen, grootouders en overgrootouders geldt plaatsvervulling. Dit houdt in dat als een erfgenaam uit een van deze groepen al overleden is, eventuele kinderen diens plaats innemen. Deze kinderen krijgen dan ieder weer een gelijk deel van het deel dat hun overleden ouder zou zijn toegekomen.

Ouders en halve bedden

Ouders die erfgenaam zijn hebben volgens de wet altijd recht op minimaal een kwart van de nalatenschap. Waar broers en zussen gelijke delen erven, erven halfbroers en -zussen halve delen. In het oud erfrecht werd dit fenomeen ook wel aangeduid met 'halve bedden'.

Graden van verwantschap

In het erfrecht erft men tot en met de zesde graad van verwantschap. Deze graad kan worden vastgesteld door in een stamboom stappen te tellen naar de gemeenschappelijke voorouder en vervolgens weer terug naar de erfgenaam.

Een voorbeeld

Piet overlijdt zonder achterlating van echtgenote en kinderen. Zijn ouders zijn al overleden en hij had geen broers en zussen. We komen dan dus terecht bij de generatie van de grootouders aan zowel de moederlijke zijde als aan de vaderlijke.

Een broers van Piets moeder is al overleden, maar laat twee dochters achter. Dit zijn volle nichten van Piet. Piet en zijn nichten staan tot elkaar in de vierde graad van verwantschap. Van Piet naar zijn grootouders zijn twee stappen en van de grootouders terug naar de nichten zijn er ook twee.

"Tot nut van het algemeen."

Indien er geen erfgenamen worden gevonden binnen zes graden van verwantschap, gaat de nalatenschap naar de Staat der Nederlanden. Of dat terecht is staat open voor discussie, maar we kunnen met zekerheid vaststellen dat een zevendegraads verwant nul op het rekest zal krijgen.

Als erfgenamenonderzoeker doet Klaas Zondervan er natuurlijk alles aan om het geld bij de rechtmatige erfgenamen te krijgen. Zowel in het televisieprogramma 'De Erfgenaam' als daarbuiten.

Gepubliceerd op 23 september 2023